Cyfarfod Llawn

Rwy'n eilio Kerry Ferguson.

Rwy'n enwebu Dan Thomas.

Ar ran grŵp y Ceidwadwyr Cymreig, rwy'n enwebu Darren Millar.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Dan Thomas.

Darren Millar.

Dan Thomas.

Dan Thomas.

Rhun ap Iorwerth.

Ymatal.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Dan Thomas.

Dan Thomas.

Dan Thomas.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Dan Thomas.

Rhun ap Iorwerth.

Darren Millar.

Rhun ap Iorwerth.

Darren Millar.

Ymatal.

Dan Thomas.

Rhun ap Iorwerth.

Dan Thomas.

Dan Thomas.

Dan Thomas.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Darren Millar.

Darren Millar.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Dan Thomas.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Ymatal.

Rhun ap Iorwerth.

Ymatal.

Dan Thomas.

Dan Thomas.

Rhun ap Iorwerth.

Dan Thomas.

Rhun ap Iorwerth.

Dan Thomas.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Dan Thomas.

Dan Thomas.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Dan Thomas.

Dan Thomas.

Dan Thomas.

Dan Thomas.

Rhun ap Iorwerth.

Darren Millar.

Dan Thomas.

Dan Thomas.

Ymatal.

Ymatal.

Rhun ap Iorwerth.

Dan Thomas.

Dan Thomas.

Rhun ap Iorwerth.

Dan Thomas.

Rhun ap Iorwerth.

Dan Thomas.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Dan Thomas.

Rhun ap Iorwerth.

Darren Millar.

Rhun ap Iorwerth.

Dan Thomas.

Ymatal.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Ymatal.

Dan Thomas.

Dan Thomas.

Ymatal.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Rhun ap Iorwerth.

Dan Thomas.

Rhun ap Iorwerth.

Dan Thomas.

Diolch i chi i gyd. Diolch yn fawr, Lywydd, yn gyntaf, a llongyfarchiadau gwresog i chi ar gael eich ethol i'r rôl, ac i'r Dirprwy Lywydd hefyd. Dwi'n gwybod bod lles ac enw da ein Senedd ni yn bethau sydd yn agos iawn at eich calon chi ac y byddwch chi yn geidwad a chennad teilwng i gartref ein democratiaeth. Diolch i chi.

Braint fy mywyd i ydy cael fy ethol yn Brif Weinidog ar y genedl sy'n golygu cymaint i mi. Dwi'n dechrau ar y daith yn wylaidd, yn ddyledus i gefnogaeth a chariad fy nheulu, sydd yma heddiw, i fy mam, sydd a'i dylanwad arnaf i gymaint ag erioed, ac i ffrindiau a chydweithwyr. Dwi yn ysu i ad-dalu yr ymddiriedaeth mae pobl Cymru wedi'i rhoi ynddon ni, ac i wireddu y newid y mae pobl wedi datgan mor glir y maen nhw am ei weld.

Ond yn gyntaf, dwi am dalu teyrnged i fy rhagflaenydd yn y rôl hon. Efo gwytnwch a phenderfynoldeb, mi lywiodd Eluned ei Llywodraeth a'i chenedl yn frwdfrydig ac yn falch bob amser. Fel tad i ddwy ferch, dwi'n diolch iddi hi am chwalu y nenfwd gwydr, a thrwy hynny ysbrydoli merched ifainc yng Nghymru a thu hwnt. Diolch i ti, Eluned. [Cymeradwyaeth.]

Hoffwn hefyd longyfarch arweinwyr y pleidiau: Jane Dodds, Darren Millar a Ken Skates ar eu hail-etholiad. Rwy'n gwybod y byddan nhw'n dod â'r un egni ac angerdd i drafodion yn y seithfed Senedd, ag y gwnaethon nhw i'r diwethaf. I'n cyd-Aelodau yn y Blaid Werdd, rydym yn eich cymeradwyo ar eich llwyddiant hanesyddol i dorri drwodd ac edrychwn ymlaen at gyfnod newydd o sicrhau bod lluosogrwydd yn talu ar ei ganfed i bobl Cymru. Ac, wrth gwrs, gadewch i mi longyfarch Dan Thomas a grŵp Reform UK ar sicrhau yr hyn a fydd, rwy'n siŵr, yn bresenoldeb aruthrol yn y Siambr ac un sy'n addo cadw'r Llywodraeth ar flaenau ei thraed.

Byddaf bob amser yn croesawu craffu. A chan ddefnyddio fy ngeiriau yn betrus yma, gadewch i mi ddweud fy mod i'n edrych ymlaen at ein sesiynau wythnosol o gwestiynau i'r Prif Weinidog. Mae'n debyg y byddaf i'n dysgu yn ddigon buan pa un a oedd eu gofyn nhw, mewn gwirionedd, yn llawer mwy o hwyl na'u hateb. [Chwerthin.] Ond dyna pam ddylid coleddu ein democratiaeth: etholiad rhydd a theg, ac yna'r cyfle i ffurfio gweinyddiaeth mewn modd heddychlon a threfnus, cyn cael ein dwyn i gyfrif am ein record o lywodraethu—braint a wrthodir i gynifer o bobl ledled y byd ac un na ddylem ni byth ei gymryd yn ganiataol.

Llywydd, mae rhywbeth wedi cynhyrfu yn enaid Cymru—hyder newydd, gobaith newydd, gorwel newydd, ehangach, na fydd byth yn cael ei gulhau eto gan y gwangalonwyr â blaenoriaethau eraill mewn mannau eraill. O'r foment hanesyddol hon ymlaen, gall pob person ym mhob rhan o'n cenedl wybod mai Llywodraeth Cymru yw eu Llywodraeth nhw. A byddan nhw'n gwybod nad yw eu Llywodraeth yn gosod ac na fydd yn gosod ar ei hun, nac ar ein dinasyddion, unrhyw gyfyngiadau ar yr hyn y gall ein cenedl ei gyflawni.

A fy addewid i i bawb yw y byddaf yn arwain heb ragfarn na rhagdybiaeth. Ni fyddaf byth yn cymryd y fraint hon yn ganiataol, ac ni fydd fy egwyddorion yn cael eu beichio gan rym chwaith, oherwydd mae'r heriau sy'n ein hwynebu yn ormod o ran nifer ac yn rhy ddifrifol eu natur i ni golli golwg ar yr hyn sydd yn y fantol: yr angen i gymryd camau pendant i leihau rhestrau aros ac i roi iechyd a gofal a'n GIG gwerthfawr ar sail fwy cynaliadwy ar gyfer y dyfodol; cyfle i wneud gwahaniaeth gwirioneddol i fywydau'r plant hynny ledled Cymru a wnaeth ddeffro i dlodi y bore yma, ac i leddfu'r argyfwng costau byw sy'n lladdfa i deuluoedd, i roi i bob plentyn y sgiliau sydd eu hangen arno i ffynnu drwy bwyslais o'r newydd ar safonau addysg, ac i ryddhau ein potensial economaidd drwy gefnogi busnesau a chreu swyddi ym mhob rhan o Gymru.

Mi fydd Llywodraeth Plaid Cymru yma i wasanaethu pawb ym mhob cymuned, yn drefol a gwledig, yn hen ac ifanc, pa un ai'n siarad Cymraeg ai peidio, yma erioed neu'n newydd i'n plith, de, dwyrain, gorllewin, gogledd. Lle mae yna dir cyffredin, mi wnawn ni bob ymdrech i'w ganfod o. A lle mae annhegwch ac anghyfiawnder yn bygwth gwead ein gwlad, mi drown ni'r genhadaeth o garedigrwydd a goddefgarwch yn gynhaliaeth i'r rhai sydd fwyaf ei angen o. Gwinllan a roddwyd i'n gofal, ac mi ofalwn amdani yn enw pawb sydd wedi mynd o'n blaenau ac er mwyn pawb ddaw ar ein hôl.

Llywydd, fe wnaf i orffen gyda hyn: pan fydd tosturi yn cael ei gefnogi gan y dewrder i weithredu, a phan fydd cydnabyddiaeth o'n potensial heddiw yn cyfuno â dyhead ar y cyd i sicrhau gwell yfory, dyna pryd y bydd llais ein cenedl yn canu'n fwyaf croch. Dyna sut rydym ni'n gwybod bod ein dyddiau gorau o'n blaenau. Dyna sut rydym ni'n gwybod y gallwn ni, gyda'n gilydd, adeiladu Cymru decach a mwy uchelgeisiol i bawb. Mae'r gwaith hwnnw yn dechrau rŵan.

Diolch yn fawr iawn i chi i gyd. [Cymeradwyaeth.]

Llywydd, llongyfarchiadau ar eich penodiad heddiw, a diolch am yr amser. A gaf i hefyd longyfarch yr holl Aelodau ar eu hetholiad neu eu hailetholiad, beth bynnag fo'r achos? Ac a gaf i longyfarch enwebai Plaid Cymru ar gyfer swydd y Prif Weinidog ar eich etholiad? Hoffwn ddiolch i grŵp Reform am eu cymeradwyaeth o'm harweinyddiaeth i yng nghyfarfod cyntaf y grŵp a gawsom ni ddoe. Diolch.

Fel arweinydd y grŵp wrthbleidiol mwyaf, rwy'n dymuno'n dda i'r Llywodraeth yn ei hymdrechion i leihau rhestrau aros y GIG, i wella canlyniadau addysg, ac i greu'r amgylchedd cywir i'r economi dyfu ac i greu swyddi, oherwydd mae Cymru wir eu hangen. Ac i'r perwyl hwnnw, bydd grŵp Reform yn wrthblaid gadarn. Byddwn yn dwyn Plaid Cymru i gyfrif a byddwn yn llais i'r cymunedau a adawyd ar ôl sydd wedi pleidleisio drosom ni. Ac mae Reform wedi'i gynrychioli ledled Cymru. Rydym ni'n cynrychioli pawb ledled Cymru gyfan. Byddwn yn gwneud popeth y gallwn i chwalu'r consensws clyd sydd wedi llywyddu dros 27 mlynedd o ddirywiad a reolwyd yn y wlad hon.

Ac yn olaf, hoffwn atgoffa Plaid Cymru bod gan y Siambr hon fwyafrif o blaid yr undeb, a bydd Reform yn gweithio gyda'r holl bleidiau sydd o blaid yr undeb i rwystro arian trethdalwyr rhag cael ei wario ar gomisiwn annibyniaeth. Mae dyfodol Cymru ffyniannus o fewn Teyrnas Unedig lwyddiannus, a bydd Reform yn sicrhau bod yr undeb hwnnw yn drech. Mae pobl Cymru wedi gwneud hynny yn eglur yn y blwch pleidleisio, ac mae Reform yn gwasanaethu pobl Cymru. Diolch yn fawr. [Cymeradwyaeth.]

Llywydd, hoffwn longyfarch yr holl Aelodau ar eu hetholiad i'r Senedd hon, ac, yn benodol, Rhun ar ei benodiad fel y Prif Weinidog newydd. Mae'n fyd cythryblus a rhanedig iawn, felly gadewch i ni i gyd drin ein gilydd gyda'r urddas a'r parch, hyd yn oed yn ystod y dadleuon mwyaf heriol, y mae'r bobl a wnaeth ein hethol yn haeddu eu gweld bob un dydd.

Mae gennym ni Senedd newydd, fwy bellach. Mae gennym ni ddwy blaid newydd yn cael eu cynrychioli yma ac mae gennym ni blaid wahanol wrth y llyw. Mae'n amlwg fy mod i'n drist iawn am golled Llafur Cymru. Cawsom ein cynrychioli gan dîm penderfynol o ymgeiswyr hynod dalentog a'n cefnogi gan wirfoddolwyr a threfnwyr gwych.

Llywydd, does neb yn gwybod yn well na'n plaid ni ei bod hi'n fraint llywodraethu. Mae'r fraint honno a'r cyfrifoldeb aruthrol sy'n mynd law yn llaw â hi bellach yn gorwedd ar wahanol ysgwyddau. Hoffwn dalu teyrnged i'r Aelodau hynny sydd wedi mynd o'n blaenau a'r cydweithwyr nad ydyn nhw wedi cael eu dychwelyd i'r lle hwn, yn enwedig i'm rhagflaenydd yn ein plaid, Eluned Morgan, a weithiodd mor galed yn y swydd, a ddangosodd gymaint o urddas ar adeg anodd iddi hi yn bersonol ac i'n plaid.

Rŵan, heb os nac oni bai, gwaith yw diben y lle hwn, ac rwy'n falch o'n cyflawniadau, gan gynnwys yn ddiweddar lleihau rhestrau aros yn y GIG am naw mis yn olynol ac ariannu cymaint o ysgolion newydd yr unfed ganrif ar hugain i'n plant; darparu fflyd gwerth £800 miliwn o drenau newydd sgleiniog a chynnydd digynsail ar systemau metro y gogledd a'r de; ac wrth gwrs deddfu i ddiogelu ein hamgylchedd, i ymdrin â thomenni glo ac i lanhau'r aer yr ydym ni'n ei anadlu. Rwy'n gobeithio gweld yr un math o waith caled a chyflawniad gan y blaid sydd bellach mewn grym, ac edrychaf ymlaen at fy mhlaid yn gweithredu fel gwrthblaid effeithiol, yn craffu ar Rhun a'i gyd-Aelodau ac yn eu dwyn i gyfrif yn ôl yr angen i wella deddfwriaeth. Nawr, rwy'n gobeithio fel Gweinidog fy mod i wedi dangos i Aelodau Plaid Cymru sut mae cydweithredu a herio ill dau o fudd i'r Llywodraeth, ac rwy'n gobeithio y bydd pobl Cymru yn gweld y bydd Llafur Cymru, yn ystod y tymor hwn, fel gwrthblaid yn parhau i ganolbwyntio'n ofalus iawn ar wasanaethu eu buddiannau a gwella eu bywydau.

Efallai mai grŵp o naw yn unig ydym ni bellach, ond yn anad dim rydym ni'n gymrodoriaeth, a gadewch i ni gofio, yn The Fellowship of the Ring dim ond naw rhyfelwr wnaeth oresgyn anfanteision enfawr i drechu ymerodraeth, dan arweiniad eu Gandalf eu hunain, a fydd bellach yn ein harwain ac yn amddiffyn ein democratiaeth gyda'i fyrllysg newydd sgleiniog. [Chwerthin.]

Byddwch yn siŵr na fyddwn ni'n esgusodi plaid y Llywodraeth ar unrhyw adeg, fel na wnaethon nhw, yn gwbl briodol, i ni. O fewn ein grŵp, mae gennym ni gyfuniad o brofiad aruthrol ac egni ac arbenigedd newydd, ond yn anad dim mae gennym ni angerdd a phwrpas, ac i ddyfynnu gan fardd sy'n gyfarwydd i lawer:

'Nid yw’n cryfder megis cynt pan siglwyd seiliau / Daer a nef, ond ni ddaw nychdod fyth i’n hanfod; / O unfryd anian y galon wrol, / Fe’n gwywyd gan fywyd a’i ffawd, ond cadarn ein cynneddf / I gynnig, i geisio, i ganfod, heb ildio yn lleddf.'

[Cymeradwyaeth.]

Diolch, Llywydd. Cyd-Aelodau o'r Senedd, rwy'n codi heddiw i nodi adeg hanesyddol ac arwyddocaol ym mywyd y Siambr hwn ac, yn wir, y genedl hon. Hoffwn gofnodi, yn gyntaf oll, fy niolch i'r Llywydd sy'n gadael, Elin Jones, am y ffordd y gwnaeth gyflawni trafodion y Senedd hon dros y 10 mlynedd diwethaf. Fe wnaethoch chi waith gwbl ardderchog a gwasanaethu ein cenedl gydag urddas, fel y gwnaeth y Dirprwy Lywydd, David Rees, a wasanaethodd mor fedrus ochr yn ochr â chi.

Hoffwn gofnodi hefyd fy niolch i'r cyn-Brif Weinidog am ei gwasanaeth i'n cenedl. Fe wnaethom ni groesi cleddyfau bob un wythnos ac, a dweud y gwir, yn ystod yr ymgyrch etholiadol, bob un dydd, ond mae gennyf y parch mwyaf tuag ati fel unigolyn ac rwy'n gwybod ei bod hi'n caru'r wlad hon ac wedi ei gwasanaethu hyd eithaf ei gallu.

Ac, wrth gwrs, mae'n ddyletswydd arnaf i gynnig fy llongyfarchiadau diffuant ac o'r galon i Rhun ap Iorwerth ar ddod yn enwebai'r Senedd i fod yn Brif Weinidog nesaf Cymru. Arwain eich gwlad yw'r anrhydedd uchaf mewn bywyd cenedlaethol a chyhoeddus, ac, waeth beth fo'n gwahaniaethau gwleidyddol, rwy'n dymuno'n dda i chi yn bersonol wrth i chi gymryd y fantell enfawr hon a chymryd y fantell hon o gyfrifoldeb. Rwyf hefyd yn llongyfarch ei blaid am ganlyniad etholiad aruthrol, oherwydd mae dod yn blaid fwyaf y Senedd hon am y tro cyntaf yn gyflawniad enfawr ac ni ellir ei anwybyddu.

Hoffwn longyfarch pob un Aelod o'r Senedd hon ar gael ei ethol i wasanaethu ein cenedl a phobl Cymru. Ond, Prif Weinidog, byddwch yn gwbl sicr: mae gennych chi dasg enfawr o'ch blaen. Mae mis yr afiaith i chi a'ch plaid yn mynd i fod yn fyr. Er y gallai'r dathliadau yn rhengoedd Plaid Cymru barhau heno, mae'r realiti noeth yn aros amdanoch chi yn y bore: GIG nad yw'n gweithio fel y dylai, economi ddisymud nad yw'n tyfu fel y dylai, system addysg nad yw'n gwasanaethu ein pobl ifanc fel y dylai. Byddan nhw i gyd yn aros yn eich mewnflwch wrth i chi ddechrau'r swydd.

Ni phleidleisiodd pobl Cymru dros newid personél; fe wnaethon nhw bleidleisio dros newid canlyniadau. Nawr, o'r meinciau hyn, bydd y Ceidwadwyr Cymreig yn wynebu'r tymor hwn, wrth gwrs, gydag emosiynau cymysg. Rydym ni'n drist iawn ein bod wedi colli cydweithwyr gweithgar ac ymroddedig a wasanaethodd eu hetholwyr a sefydliad y Senedd hon gyda rhagoriaeth. Ond rydym ni hefyd wrth ein boddau o fod wedi perfformio'n well nag amcangyfrifon a disgwyliadau pesimistaidd bron pob pyndit a pholiwr yn y wlad hon, gan ein bod ni wedi dychwelyd saith Aelod gwych i'r Senedd hon. Ac rydym ni yma i hyrwyddo'r pethau sy'n annwyl i ni'r Ceidwadwyr Cymreig: Cymru fwy ffyniannus â threthi is, diwedd ar wastraff y Llywodraeth, a gwasanaethau cyhoeddus mwy effeithlon ac effeithiol sy'n gweithio i bobl Cymru. Ac rwy'n addo i'r Prif Weinidog newydd y byddwn ni'n wrthblaid ddifrifol, gadarn a chyfrifol, ac mae'r cyfrifoldeb hwnnw yn dechrau heddiw drwy dynnu sylw at y bwlch amlwg rhwng rhethreg Plaid Cymru a'r realiti seneddol yr ydym ni wedi ei weld.

Trwy gydol yr ymgyrch ddiweddar, roedd neges y Prif Weinidog Etholedig yn un o newid. Addawodd gyfnod newydd o dorri o'r gorffennol, ac eto gweithred gyntaf ei blaid yn y Senedd newydd hon oedd cyd-drefnu swydd y Llywydd gyda'u cyn-bartneriaid yn y Blaid Lafur. Llywydd, mae'n gam y bydd llawer o bobl ledled Cymru yn ei ystyried yn gwbl gywilyddus. Nid oes yr un democratiaeth orllewinol arall lle byddai unigolyn yn neidio'n syth o fod yn gyn-Ddirprwy Brif Weinidog neu'n Ddirprwy Brif Weinidog ei genedl i gadair y llefarydd yn y Senedd nesaf un. A bod yn onest, mae'n drewi. Mae swydd y Llywydd yn gofyn am ddidueddrwydd llwyr. Ni ddylid ei thrin fel gwobr gysur i'r Dirprwy Brif Weinidog blaenorol pan fo'i blaid wleidyddol ei hun newydd gael ei chwydu o'r Llywodraeth mewn ffordd mor drawiadol gan yr etholwyr. Mae gwneud hynny yn tanseilio ac yn niweidio enw da'r Senedd hon, oherwydd mae'n rhaid i Lywydd fod â pharch ar draws y Senedd gyfan, yn enwedig ymhlith y gwrthbleidiau a'r rhai sydd â swyddogaeth o graffu ar y Llywodraeth.

Felly, Llywydd, er bod gen i bob parch tuag atoch chi, a'r profiad sydd gennych chi a'r swydd bwysig sydd gennych chi nawr, ac rwy'n eich llongyfarch chi a'n Dirprwy Lywydd newydd ar eich etholiadau priodol heddiw, rwy'n ofni y bydd angen i chi ennill hyder grŵp y Ceidwadwyr Cymreig yn yr wythnosau a'r misoedd i ddod. Oherwydd mae'r cytundeb ystafell gefn hwn yn arwydd eglur bod echel Llafur-Plaid Cymru, yr union un bartneriaeth sydd wedi methu Cymru ers blynyddoedd, yn mynd i barhau ar wahanol ffurf, ac mae'n dangos yn eglur iawn, er gwaethaf yr addewidion maniffesto sgleiniog o newid, bod yr hen ddywediad yn parhau i fod mor wir nawr yng Nghymru ag y bu erioed: pleidleisiwch dros Blaid Cymru ac fe gewch chi Lafur; pleidleisiwch dros Lafur, ac fe gewch chi Blaid Cymru. Byddwn ni ar y meinciau hyn yn barnu'r Llywodraeth hon nid ar sail ei haddewidion, ond ar sail ei gweithredoedd, ac rwy'n ofni bod y trefniant cyfleus heddiw yn awgrymu ei bod hi, yn anffodus, yn fusnes fel arfer yma ym Mae Caerdydd. Prif Weinidog, mae gennych chi eich mandad, ond byddwch hefyd yn destun ein craffu ni a byddwn yn eich gwneud yn atebol am yr holl benderfyniadau yr ydych chi'n eu gwneud. [Cymeradwyaeth.]

Llywydd, gyda'ch caniatâd, a gaf i ofyn i chi ddarllen y pleidleisiau ar gyfer y Llywydd eto, er mwyn atgoffa'r Siambr o'r pleidleisiau?