Public Accounts and Public Administration Committee
- Dechrau
- 13:51
- Cyfraniadau
- 116
- Geiriau a lefarwyd
- 10,383
- Lleoliad
- Committee Room 4 - Tŷ Hywel
Crynodeb
Clywodd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus ddau gyflwyniad gan Archwilio Cymru. Roedd y cyntaf yn ymdrin â chyfrifon y GIG ar gyfer 2025-26, gan gynnwys saith cymhwyster rheoleidd-dra a'r ffaith bod chwe bwrdd iechyd wedi torri'r ddyletswydd i adennill costau. Roedd yr ail yn ymdrin ag adroddiad anghenion dysgu ychwanegol, gan gynnwys bylchau yn y data ar y galw, y gost a'r canlyniadau. Bydd y pwyllgor yn cymryd tystiolaeth gan dri bwrdd iechyd ar 12 Hydref a bydd yn trafod y camau nesaf ar anghenion dysgu ychwanegol yn breifat.
Themâu
- Atebolrwydd am gyllid a llywodraethu'r GIG
- A yw deddfwriaeth ariannol y GIG o 2014 yn gweithio
- Bylchau yn y data ar anghenion dysgu ychwanegol
- Diffyg tystiolaeth am ganlyniadau gwariant cyhoeddus
4. Briff Archwilio Cymru: Cyfrifon Cyrff y GIG ar gyfer 2025-26
Rhoddodd Archwilio Cymru sesiwn friffio i'r pwyllgor ar gyfrifon y GIG ar gyfer 2025-26. Holodd yr Aelodau am atebolrwydd, effeithiolrwydd y ddeddfwriaeth adennill costau a pha mor ddifrifol yw'r sefyllfa ariannol.
- Dywedodd Anthony Veale (Archwilio Cymru) fod y 12 set o gyfrifon wedi cael barn gywir a theg glir ond saith cymhwyster rheoleidd-dra, a chwech ohonynt am dorri'r ddyletswydd i adennill costau dros dair blynedd. Wrth ateb Andrew Griffin (Reform UK) ynghylch a oedd hyn wedi dod yn arferol, dywedodd y dylai cymhwyso fod yn eithriad ond ei fod yn dod yn norm.
- Dywedodd Alun Cox (Plaid Cymru) nad yw'r ddyletswydd i adennill costau wedi gweithio, mai ychydig o atebolrwydd a fu, a bod yn rhaid bod cyflog uwch swyddogion uwchlaw'r trothwyon yn Cwm Taf Morgannwg wedi bod yn benderfyniad bwriadol. Dywedodd Anthony Veale fod angen cymeradwyaeth Llywodraeth Cymru i fynd y tu hwnt i fandiau cyflog, bod byrddau wedi methu dilyn y broses dro ar ôl tro, a'i fod yn gweld hyn fel amryfusedd. Atebodd Alun Cox ei fod yn gweld patrwm sy'n awgrymu nad yw byrddau'n teimlo eu bod yn atebol.
- Dywedodd Matthew Mortlock (Archwilio Cymru) nad yw Deddf Cyllid y Gwasanaeth Iechyd Gwladol (Cymru) 2014 wedi cael yr effaith a ddisgwyliwyd a'i bod yn codi cwestiynau i Lywodraeth Cymru. Ychwanegodd fod y trefniadau uwchgyfeirio ac ymyrryd yn cael eu hadolygu. Wrth ymateb i Andrew RT Davies (Ceidwadwyr Cymreig), awgrymodd Anthony Veale fod yr Alban a Lloegr yn bwyntiau cyfeirio, er ei fod yn amharod i'w galw'n arfer da.
- Dywedodd Anthony Veale fod GIG Cymru wedi cael £12.39 biliwn o gyllid refeniw, sef cynnydd o £823 miliwn, tra oedd y diffyg yn y flwyddyn ar draws chwe bwrdd iechyd yn £199 miliwn a'r diffyg cronnol yn £506 miliwn. Dywedodd Matthew Mortlock nad yw cyfran gynyddol cyllideb Cymru sy'n mynd i'r GIG yn gynaliadwy. Wrth ateb Cai Parry-Jones (Reform UK) ynghylch pa mor ddifrifol yw hyn, dywedodd Catherine Mealing-Jones, yr Archwilydd Cyffredinol, nad oes cynllun credadwy i wrthdroi'r sefyllfa a'i fod yn fater strwythurol.
5. Briff Archwilio Cymru: Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)
Rhoddodd Archwilio Cymru sesiwn friffio i'r pwyllgor ar ei adroddiad ar anghenion dysgu ychwanegol. Canolbwyntiodd y drafodaeth ar ba un a yw'r system yn parhau i fod yn wrthwynebus ac ar fylchau yn y data ar y galw, y gost, y canlyniadau ac anghenion y Gymraeg.
- Wrth ateb Andrew Griffin (Reform UK) ynghylch a yw'r system yn parhau i fod yn wrthwynebus oherwydd gweithredu neu ddyluniad, dywedodd Sara Leahy (Archwilio Cymru) mai ychydig o dystiolaeth oedd bod y nod gwreiddiol o system lai gwrthwynebus wedi'i gyflawni. Dywedodd fod data'r tribiwnlys yn dangos rhai arwyddion o lai o apeliadau, ond nad oedd rhanddeiliaid yn adrodd am brofiad llai gwrthwynebus. Dywedodd Matthew Mortlock fod comisiynydd plant yn dal i weld y maes hwn yn aml yn ei waith achos.
- Dywedodd Alun Cox (Plaid Cymru) fod costau'r galw'n aneglur a bod cyfran y dysgwyr ag ADY yn amrywio o 6 y cant i dros 17 y cant rhwng siroedd, sy'n codi'r cwestiwn a yw'r diffiniadau'n cael eu deall. Dywedodd Sara Leahy fod bwlch rhwng y ddeddfwriaeth, y cod a dehongliad lleol, bod 22 o gynghorau yn gweithredu 22 o systemau, ac nad yw pawb wedi cyrraedd dealltwriaeth lawn eto.
- Dywedodd Shav Taj (Llafur Cymru) nad yw cyfrifiad ysgolion cenedlaethol yn cwmpasu anghenion y Gymraeg a gofynnodd a ddylid argymell un fframwaith data. Dywedodd Matthew Mortlock fod lle i wella data ar draws y system a bod ansicrwydd ynghylch pa gamau y mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo iddynt bellach. Dywedodd Sara Leahy y byddai un fframwaith yn cael ei groesawu, ond bod casglu data ar gyfer y blynyddoedd cynnar a dysgwyr ôl-16 y tu allan i addysg ffurfiol yn anoddach.