Mae dadl y Senedd ar blismona a chyfiawnder wedi canolbwyntio ar nod Llywodraeth Plaid Cymru i ddatganoli plismona a chyfiawnder, ochr yn ochr â diwygio plismona gan Lywodraeth y DU. Mae aelodau'r Ceidwadwyr a Reform yn gofyn i'r Llywodraeth ddangos canlyniadau gyda'i phwerau presennol. Trafodwyd hefyd danau gwyllt yr haf a gallu'r gwasanaethau tân ac achub, ymchwiliad i gangiau meithrin perthynas amhriodol ledled Cymru, carchardai a rhyddhau cynnar, a chyfiawnder ieuenctid.
Y prif ddadleuon
Dywedodd Dafydd Trystan Davies (Plaid Cymru) y dylid datganoli plismona mewn egwyddor, gan nodi comisiynau Silk, Thomas a'r comisiwn cyfansoddiadol. Galwodd y Cwnsler Cyffredinol Elfyn Llwyd yr achos yn un 'clir a diamheuol'. Dywedodd Carrie Harper (Plaid Cymru) a Mike Hedges (Llafur Cymru) fod gan Gymru lai o bwerau na Manceinion Fwyaf.
Dywedodd Peter Fox (Ceidwadwyr Cymreig), Steven Rodaway a Paul Marr (Reform UK) y dylai'r Llywodraeth ddangos canlyniadau gyda'r pwerau presennol cyn ceisio rhagor. Gofynnodd Cristiana Emsley (Reform UK) pa brawf y mae'n rhaid i ddatganoli cyfiawnder ieuenctid ei fodloni i wella canlyniadau i blant. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Dywedodd Dafydd Trystan Davies fod diwygio plismona gan y DU yn gyfle, ac y byddai angen i unrhyw heddlu cenedlaethol sengl fod â chyfrifoldeb lleol cyn gryfed â heddiw o leiaf. Gofynnodd Art Wright (Reform UK) sut y byddai olynydd comisiynwyr yr heddlu a throseddu yn osgoi haen arall o fiwrocratiaeth. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Cefnogodd aelodau'r Ceidwadwyr (Peter Fox, Darren Millar) ac aelodau Reform (Paul Marr, Cristiana Emsley, Llŷr Powell) ymchwiliad i gangiau meithrin perthynas amhriodol ledled Cymru. Dywedodd Huw Thomas (Llafur Cymru) a Delyth Jewell (Plaid Cymru) fod Cymru o fewn ymchwiliad statudol y DU, gan gyfeirio at strategaeth ddiogelu Cymru. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5][6]
Beirniadodd Jayne Bryant (Llafur Cymru) a Laura Anne Jones (Reform UK) ymateb y Llywodraeth i'r tanau gwyllt. Dywedodd y Prif Weinidog Rhun ap Iorwerth fod y trefniadau sefydledig wedi gweithio a bod diffoddwyr tân wedi atal pob tân. Dywedodd Steve Wright, ysgrifennydd cyffredinol yr Undeb Brigadau Tân, wrth bwyllgor fod aelodau'n teimlo eu bod heb eu hyfforddi na'u hoffogi'n ddigonol. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Dywedodd Jane Dodds (Democratiaid Rhyddfrydol Cymru) fod menywod o Gymru yn cael eu cadw yn Lloegr ymhell o'u cartrefi. Cododd Darren Millar (Ceidwadwyr Cymreig) garchar Parc a rhyddhau cynnar. Dywedodd y Gweinidog Sioned Williams fod carchardai wedi'u cadw'n ôl, a bod swyddogion yn cwrdd â'r gwasanaeth carchardai bob wythnos. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Dywedodd y Cwnsler Cyffredinol Elfyn Llwyd y dylai cyfiawnder ieuenctid fod yn gam cynnar wrth ddatganoli cyfiawnder. Dywedodd hefyd fod toriadau i gymorth cyfreithiol wedi gadael cymunedau heb gyngor lleol, gan nodi ffigurau Cymdeithas y Cyfreithwyr. Dywedodd Niamh Salkeld (Plaid Cymru) nad yw pwerau cyllido yn unig yn ddigon i fod yn ddatganoli. Cyfraniadau: [1][2][3]
Safbwyntiau'r pleidiau
Plaid CymruWedi newid
Dywed ei Gweinidogion y dylid datganoli plismona a chyfiawnder, gan nodi comisiynau Silk, Thomas a'r comisiwn cyfansoddiadol. Maent am ddefnyddio diwygio plismona'r DU i hyrwyddo hynny ac maent yn cwrdd â Llywodraeth y DU, arweinwyr yr heddlu ac adolygiad Hogan-Howe. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Sut mae hyn wedi newid: Ym mis Mehefin, y pwyslais oedd cyflwyno'r achos dros ddatganoli drwy ddiwygio plismona. Erbyn mis Hydref roedd hefyd yn cynnwys strwythurau heddluoedd a chyfrifoldeb lleol.
Ceidwadwyr Cymreig
Dywed aelodau y dylai'r Llywodraeth ddefnyddio'r pwerau presennol cyn ceisio rhagor, a beirniadu'r hyn a alwodd Peter Fox yn alwadau obsesiynol am ddatganoli. Maent yn pwyso am ymchwiliad i gangiau meithrin perthynas amhriodol ledled Cymru ac yn codi carchar Parc, rhyddhau cynnar a pharodrwydd ar gyfer tanau gwyllt. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Reform UK
Dywed aelodau y dylai ymddiriedaeth a chyflawni ddod cyn pwerau newydd, ac maent yn cwestiynu record y Llywodraeth. Maent yn cefnogi ymchwiliad i gangiau meithrin perthynas amhriodol ledled Cymru, yn codi diogelu, ymddygiad gwrthgymdeithasol a chyfiawnder ieuenctid, ac yn pwyso ar weinidogion ynghylch costau tanau gwyllt. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5][6]
Llafur Cymru
Galwodd Mike Hedges blismona yn anghysondeb yn y setliad gan gyfeirio at ei ddadl yn 2013. Pwysleisiodd Huw Thomas fanteision yr Undeb. Beirniadodd aelodau hefyd ymateb y Llywodraeth i'r tanau gwyllt a phwyso ar ddiogelu a'r uwchgynhadledd dân. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Democratiaid Rhyddfrydol Cymru
Dywedodd Jane Dodds fod gan ddatganoli cyfiawnder a phlismona ganlyniadau dynol, yn enwedig i fenywod a gedwir ymhell o Gymru, a gofynnodd am gynllun ac amserlen. Holodd hefyd am gynllunio gwytnwch tanau gwyllt ar gyfer 2027. Cyfraniadau: [1][2]
Yr hyn y mae'r llywodraeth yn cael ei holi amdano
1Gofynnodd Jane Dodds am gynllun ac amserlen i sicrhau pwerau. Dywedodd Dafydd Trystan Davies fod cyfarfodydd wedi'u trefnu gyda Gweinidog plismona'r DU, comisiynwyr yr heddlu a throseddu, prif gwnstabliaid ac Arglwydd Hogan-Howe. Dywedodd y Gweinidog Sioned Williams fod ymrwymiad cynnar yn cael ei geisio. Cyfraniadau: [1][2][3]
2Gofynnodd Steve Bayliss (Reform UK) am gynllun tanau gwyllt wedi'i gostio erbyn 31 Hydref. Dywedodd y Prif Weinidog Rhun ap Iorwerth na allai addo'r dyddiad hwnnw, gan gyfeirio at uwchgynhadledd 22 Hydref. Gofynnodd Lynne Neagle (Llafur Cymru) am gyllid a phwy sy'n cael eu gwahodd. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
3Gofynnodd Darren Millar pa drafodaethau a gafwyd gyda chadeirydd yr ymchwiliad ac a fyddai gweinidogion yn ymrwymo i ymchwiliad ledled Cymru. Dywedodd y Cwnsler Cyffredinol Elfyn Llwyd fod y Llywodraeth yn gweithio'n adeiladol gyda'r ymchwiliad statudol a'i fod yn darparu tystiolaeth a thystion. Cyfraniadau: [1][2][3]
4Gofynnodd Darren Millar a ddarparwyd cyllid ar gyfer gwasanaethau datganoledig yr effeithir arnynt gan ryddhau carcharorion yn gynnar. Dywedodd Mike Connolly, swyddog, na dderbyniwyd cyllid uniongyrchol. Cyfeiriodd at dasglu dan gadeiryddiaeth y DU a grŵp partneriaeth rhanbarthol. Cyfraniadau: [1][2]
5Gofynnodd Art Wright sut y byddai disodli comisiynwyr yr heddlu a throseddu yn 2028 yn osgoi mwy o fiwrocratiaeth. Dywedodd y Gweinidog Sioned Williams fod llywodraethu yn dibynnu ar a oes un heddlu neu bedwar yng Nghymru, a bod datganoli yn well ganddi. Cyfraniadau: [1][2]
Yr hyn y mae'r cyhoedd yn gofyn amdano
Mae tair deiseb agored yn ymwneud â'r pwnc hwn: trwyddedu cryfach ar gyfer llety ymwelwyr deiliadaeth uchel (1,768 o lofnodion), ymchwiliad cyhoeddus i fethiannau diogelu mewn ysgolion yng Ngogledd Cymru (115) ac adolygiad o reolau tai cymdeithasol ar ymddygiad gwrthgymdeithasol sy'n effeithio ar denantiaid anabl (9).
Pwy mae gweinidogion yn cwrdd â nhw
Mae gweinidogion wedi cwrdd â heddluoedd, comisiynwyr yr heddlu a throseddu, Bwrdd Partneriaeth Plismona Cymru a Ffederasiwn yr Heddlu. Maent hefyd wedi cwrdd â Gweinidogion plismona Llywodraeth y DU, adolygiad y Swyddfa Gartref o strwythurau'r heddlu, y gwasanaeth carchardai a phrawf, y Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid, grwpiau prawf, gwasanaeth tân ac achub, llywydd y tribiwnlysoedd ac academydd.
Yn y Chweched Senedd (2021 i 2026)
O gofnod y Senedd flaenorol, ar gyfer materion sy'n rhychwantu'r ddwy. Mae gweddill y dadansoddiad hwn yn ymwneud â'r Seithfed Senedd yn unig.
Yn y Chweched Senedd, roedd y ddadl ar blismona a chyfiawnder yn troi o amgylch achos comisiwn Thomas dros ddatganoli. Cefnogodd aelodau Llafur Cymru a Phlaid Cymru ddatganoli plismona, tra bu'r Ceidwadwyr Cymreig yn ei wrthwynebu. Trafodwyd hefyd fenywod yn y carchar, carchar Parc, a methiannau yn y gwasanaeth tân ac achub.
Dywedodd Jane Hutt (Llafur Cymru) fod Llywodraeth Cymru yn cefnogi cynnig yn 2022 i ddatganoli plismona, gan nodi comisiwn Thomas. Dywedodd Delyth Jewell (Plaid Cymru) y dylai plismona fod yn lleol ac nad oedd yn gwneud synnwyr ei lywodraethu mewn mannau eraill. Cyfraniadau: [1][2]
Dadleuodd Mark Isherwood (Ceidwadwyr Cymreig) fod daearyddiaeth a hanes Cymru yn wahanol i'r Alban a Gogledd Iwerddon, a bod rhagor o ddatganoli yn ddiangen. Cyfeiriodd at gostau uno heddluoedd yn y gorffennol. Cyfraniadau: [1][2]
Cyhoeddodd y Cwnsler Cyffredinol Mick Antoniw 'Cyflawni Cyfiawnder i Gymru' yn 2022, gan ganolbwyntio ar well cyflawni yn hytrach na phwy sy'n rhedeg y system. Dywedodd Gweinidog y DU, yr Arglwydd Bellamy, y byddai datganoli cyflawn yn peri cryn aflonyddwch. Cyfraniadau: [1][2]
Dywedodd Jane Dodds (Democratiaid Rhyddfrydol Cymru) fod 56 y cant o fenywod a gafodd ddedfrydau o garchar yn aildroseddu o fewn blwyddyn. Disgrifiodd Sioned Williams (Plaid Cymru) y marwolaethau yng ngharchar Parc yn 2024 fel sgandal, er bod carchardai wedi'u cadw'n ôl. Cyfraniadau: [1][2]
Wedi'i ysgrifennu gan AI ar 30 Hydref 2026 o 194 cyfraniad yn y Senedd rhwng 19 Mai 2026 a 22 Hydref 2026, ynghyd â'r deisebau a chyfarfodydd y gweinidogion ar y briff hwn. Mae pob pwynt yn cysylltu â'r cyfraniadau y mae'n seiliedig arnyn nhw; gwiriwch nhw cyn dyfynnu. Sut mae'r dadansoddiad yn cael ei ysgrifennu.
Yr hyn mae'r llywodraeth wedi'i addo
Mae'r Rhaglen Lywodraethu 2026 i 2030 yn perthyn i'r Seithfed Senedd. Dewiswch y Seithfed Senedd i weld pa mor aml mae pob ymrwymiad wedi codi.
Mynnu tegwch gan San Steffan: Pwerau at ddiben
Mynd ar drywydd datganoli cyfiawnder a phlismona yn llwyr i Gymru gyda’r brys y mae hyn yn ei haeddu.
Sefydlu dull gweithredu cenedlaethol i gydlynu’r gwaith o atal a dargyfeirio troseddau ar draws heddluoedd, GIG Cymru, awdurdodau lleol, ysgolion a phartneriaid yn y trydydd sector – gan rannu’r arferion gorau a mynd i’r afael â’r pethau sylfaenol sy’n achosi troseddu.
Cyflwyno Bil Tribiwnlysoedd Cymru yn gynnar yn nhymor y Senedd er mwyn creu system dribiwnlysoedd gliriach, fwy cydlynol a mwy annibynnol – gyda gweithdrefnau modern, atebolrwydd cryfach, a ffocws mwy amlwg ar wella profiad defnyddwyr gwasanaethau.
Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, Rhaglen lywodraethu 2026 i 2030: Uchelgais newydd i Gymru, a gyhoeddwyd gyntaf ar 10 Medi 2026. Yn cynnwys gwybodaeth y sector cyhoeddus a drwyddedir o dan y Drwydded Llywodraeth Agored v3.0. Rydyn ni'n dod o hyd i gyfeiriadau drwy baru enwau cynlluniau, cyrff a rhaglenni; dydy cyfeiriad yn dweud dim am gynnydd.
Yn y newyddion
Y penawdau diweddaraf ar y briff hwn, gyda dolen i stori pob cyhoeddiad.
Datganiadau, dadleuon a deddfwriaeth yn y Cyfarfod Llawn ar y briff hwn, y mwyaf diweddar yn gyntaf. Mae sesiynau cwestiynau llafar wedi'u cyfrif yn y cyfraniadau isod.
Mae pob bar yn dangos cyfran areithiau a chwestiynau'r blaid honno yn y Chweched Senedd oedd yn ymwneud â'r briff hwn, fel bod modd cymharu pleidiau mawr a bach. Mae'r llinell syth yn dangos y Siambr gyfan: 0.97%.
Cyfarfodydd gweinidogion â sefydliadau allanol a'u hymrwymiadau ar y briff hwn, o'r gofrestr y mae Llywodraeth Cymru yn ei chyhoeddi bob tri mis. 8 ers etholiad 2026; y diweddaraf:
24 Medi 2026
Welsh Probation Development Group with Deputy First Minister and Cabinet Minister for Social Justice and Equality
Cyfarfod, Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution
24 Medi 2026
Wales Probation Development Group
Cyfarfod, Deputy First Minister and Cabinet Minister for Social Justice and Equality
3 Medi 2026
Ian Barrow, His Majesty's Prison and Probation Service with Deputy First Minister and Cabinet Minister for Social Justice and Equality
Cyfarfod, Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution
22 Gorffennaf 2026
Neath Port Talbot Youth Justice Facillity with Deputy First Minister and Cabinet Minister for Social Justice and Equality
Cyfarfod, Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution
22 Gorffennaf 2026
Youth Justice Service visit with CMGEC
Cyfarfod, Deputy First Minister and Cabinet Minister for Social Justice and Equality
6 Gorffennaf 2026
Youth Justice Board for England and Wales with Deputy First Minister and Cabinet Minister for Social Justice and Equality
Cyfarfod, Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution
6 Gorffennaf 2026
CMGEC and Youth Justice Board
Cyfarfod, Deputy First Minister and Cabinet Minister for Social Justice and Equality
22 Mehefin 2026
President of Welsh Tribunals
Cyfarfod, Counsel General
Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, cyfarfodydd ac ymrwymiadau gweinidogol. Mae'r gofrestr yn cael ei chyhoeddi dri mis neu fwy ar ôl y cyfarfodydd y mae'n eu rhestru.
Yr hyn mae pobl yn ei ddweud sy'n bwysig
Dywedodd 40% o oedolion Cymru y byddai troseddu a phlismona yn bwysig iawn i'w pleidlais.
Holodd Ipsos 747 Welsh adults aged 16+ rhwng 2 Ebrill 2026 a 8 Ebrill 2026, cyn etholiad y Senedd 2026. Roedd pobl yn gallu dewis cymaint o faterion ag yr oedden nhw'n dymuno. Rhagor am farn y cyhoedd.
Cwestiynau ysgrifenedig
54 cwestiwn ysgrifenedig i Lywodraeth Cymru ar y briff hwn yn y Chweched Senedd, gyda 54 wedi'u hateb hyd yma. Y diweddaraf:
Cyllideb Ddrafft Llywodraeth Cymru ar gyfer 2023-24 (gwariant mewn perthynas â chyfiawnder) ynghyd â gwaith craffu cyffredinol: Sesiwn dystiolaeth gyda’r Cwnsler Cyffredinol a Gweinidog y Cyfansoddiad
Cyllideb Ddrafft Llywodraeth Cymru ar gyfer 2023-24 (gwariant mewn perthynas â chyfiawnder) ynghyd â gwaith craffu cyffredinol: Sesiwn dystiolaeth gyda’r Cwnsler Cyffredinol a Gweinidog y Cyfansoddiad
Cyllideb Ddrafft Llywodraeth Cymru ar gyfer 2023-24 (gwariant mewn perthynas â chyfiawnder) ynghyd â gwaith craffu cyffredinol: Sesiwn dystiolaeth gyda’r Cwnsler Cyffredinol a Gweinidog y Cyfansoddiad
Cyllideb Ddrafft Llywodraeth Cymru ar gyfer 2023-24 (gwariant mewn perthynas â chyfiawnder) ynghyd â gwaith craffu cyffredinol: Sesiwn dystiolaeth gyda’r Cwnsler Cyffredinol a Gweinidog y Cyfansoddiad
Cyllideb Ddrafft Llywodraeth Cymru ar gyfer 2023-24 (gwariant mewn perthynas â chyfiawnder) ynghyd â gwaith craffu cyffredinol: Sesiwn dystiolaeth gyda’r Cwnsler Cyffredinol a Gweinidog y Cyfansoddiad
Cyllideb Ddrafft Llywodraeth Cymru ar gyfer 2023-24 (gwariant mewn perthynas â chyfiawnder) ynghyd â gwaith craffu cyffredinol: Sesiwn dystiolaeth gyda’r Cwnsler Cyffredinol a Gweinidog y Cyfansoddiad
Cyllideb Ddrafft Llywodraeth Cymru ar gyfer 2023-24 (gwariant mewn perthynas â chyfiawnder) ynghyd â gwaith craffu cyffredinol: Sesiwn dystiolaeth gyda’r Cwnsler Cyffredinol a Gweinidog y Cyfansoddiad
Cyllideb Ddrafft Llywodraeth Cymru ar gyfer 2023-24 (gwariant mewn perthynas â chyfiawnder) ynghyd â gwaith craffu cyffredinol: Sesiwn dystiolaeth gyda’r Cwnsler Cyffredinol a Gweinidog y Cyfansoddiad
Cyllideb Ddrafft Llywodraeth Cymru ar gyfer 2023-24 (gwariant mewn perthynas â chyfiawnder) ynghyd â gwaith craffu cyffredinol: Sesiwn dystiolaeth gyda’r Cwnsler Cyffredinol a Gweinidog y Cyfansoddiad
Cyllideb Ddrafft Llywodraeth Cymru ar gyfer 2023-24 (gwariant mewn perthynas â chyfiawnder) ynghyd â gwaith craffu cyffredinol: Sesiwn dystiolaeth gyda’r Cwnsler Cyffredinol a Gweinidog y Cyfansoddiad
Cyllideb Ddrafft Llywodraeth Cymru ar gyfer 2023-24 (gwariant mewn perthynas â chyfiawnder) ynghyd â gwaith craffu cyffredinol: Sesiwn dystiolaeth gyda’r Cwnsler Cyffredinol a Gweinidog y Cyfansoddiad
Cyllideb Ddrafft Llywodraeth Cymru ar gyfer 2023-24 (gwariant mewn perthynas â chyfiawnder) ynghyd â gwaith craffu cyffredinol: Sesiwn dystiolaeth gyda’r Cwnsler Cyffredinol a Gweinidog y Cyfansoddiad
Wedi'i dagio oherwydd: “prison”Cyfieithwyd o'r SaesnegCofnod swyddogol
Fesul mis
168
46
202120222023202420252026
Cyfraniadau wedi'u tagio ym mhob mis o'r Chweched Senedd. Ni chynhaliwyd unrhyw gyfarfodydd yn ystod Awst 2021, Awst 2022, Awst 2023, Rhagfyr 2024, Chwefror 2025, Mawrth 2025, Ebrill 2025, Mai 2025, Mehefin 2025, Gorffennaf 2025, Awst 2025, Medi 2025, Hydref 2025, Tachwedd 2025 a Rhagfyr 2025.Dangos y ffigurau
Mis
Cyfraniadau
Mai 2021
1
Mehefin 2021
6
Gorffennaf 2021
5
Awst 2021
Dim cyfarfodydd
Medi 2021
19
Hydref 2021
14
Tachwedd 2021
116
Rhagfyr 2021
10
Ionawr 2022
87
Chwefror 2022
44
Mawrth 2022
50
Ebrill 2022
4
Mai 2022
55
Mehefin 2022
45
Gorffennaf 2022
21
Awst 2022
Dim cyfarfodydd
Medi 2022
5
Hydref 2022
50
Tachwedd 2022
126
Rhagfyr 2022
Sut mae'r briff hwn wedi'i lunio
Mae'r briff hwn yn dilyn ymrwymiadau'r Rhaglen a restrir uchod ac yn tagio'r cofnod â'r ymadroddion isod. Gall paru geiriau allweddol fethu busnes sy'n trafod y mater mewn geiriau eraill, a gall dagio cyfeiriad wrth fynd heibio.
Dangos yr ymadroddion mae'n eu defnyddio
Mae cyfraniad yn cael ei dagio pan fydd ei destun Saesneg yn cynnwys un o'r ymadroddion hyn. Does dim ots am briflythrennau, heblaw mewn byrfoddau, sy'n gorfod cyfateb yn union. Mae hefyd yn cael ei dagio pan fydd teitl yr eitem agenda neu'r cwestiwn yr oedd yn rhan ohono yn cynnwys un, cyn belled â bod y cyfraniad yn 30 gair o leiaf. Mae'r briff hefyd yn cael ei dagio pryd bynnag y mae un o'i themâu'n cael ei thagio.
Mae'r Gweinidogion yn eu swyddi wedi'u rhestru uchod. Y gyfran yw'r rhan o areithiau a chwestiynau'r Aelod ei hun yn y Chweched Senedd oedd yn ymwneud â'r briff hwn.
